تابش بند یا تووش بند یا آفتاب شکن تیغه هایی به عرض شش الی 15 سانتی متر است که گاهی ارتفاعی تا حدود 5 متر دارد و با کمک گچ و نی آنها را می ساختند. معمولا" در بالای در و پنجره ها کلافی می کشیدند که در واقع تابش بند افقی بوده (اصطلا حا" به آن سر سایه می گفتند ) و بر روی آن نیز گلجام قرار می گرفته است .

پروز یا حاشیه گلجام نقش (گل و بته ) داشته و وسط آن را جام می کردند

بالای آن نیز خرک پوش می شده که این هم بوسیله گچ عمل می آمده است.در اینجا می بینیم که به هر صورتی پنام را در محلهای مختلف بوجود آورده اند.

         

                     

ارسی (گشاده و باز) را نیز برای جلو گیری از گرما از قطعات ریز می ساختند این عنصر بعدها شکل دیگری به خود گرفته و در بالای آن یا یک عنصر نیم دایره و یا چهار گوش قرار گرفته است.سه دری ها نیزطوری ساخته می شدند که آفتاب به طور مستقیم نتواند به داخل آنها نفوذ کند .

 

                        

　

　

متاءسفانه همانطور که گفته شد در دوره قاجاریه عناصر مختلف داخل معماری ما می شود.سه دری ها به دو دری تبدیل شده وآنرا نیز طوری ساخته اند که آفتاب دقیقا" وارد اتاق شود.

　       

                        

                                                 دو دری ارس

نورگیری از سقف یکی دیگر از کارها برای جلوگیری از تابش مستقیم آفتاب به بعضی فضا ها ست.

معماران قدیمی معتقد بودند که در بیرون خانه به اندازه کافی (و بعضی مواقع بیش از حد) آفتاب وجود دارد و نیازی به داشتن آن در اتا قهای خانه به همان صورت را احساس نمی کردند .در قدیمی ترین خانه ها چه خانه های بزرگ اشرافی و چه خانه های کوچک روستایی و شهری بخشی از نور از سقف گرفته می شد.

 

                

افزون بر این این نوع نور گیری همراه با رنگ ملایم دیوار و سقف اتاقها آرامش خوبی را به وجود می آورده است .از طرفی دیگر به دلیل کور کردن جبهه غربی خانه وجلوگیری از تابش مستقیم آفتاب بعد از ظهرها فضاهای پشت این قسمت از سقف نور میگرفتند برای دیگر فضاها مثل مطبخ حوضخانه نیز به دلیل عدم دسترسی به نور مستقیم همین کار اعمال می شده است.

　

　ارسن خانه شامل فضاهای مختلفی شده که نسبت به نوع خانه وبه عبارت دیگر ساده بودن فضاها استفاده از پیمون بزرگ و کوچک و خرده پیمون در ساخت خانه ها تغییر می کرده است همانگونه که در ادامه در باره شناخت اجمالی این نوع خانه ها خواهیم دید تفاوتی بین عناصر فضایی خانه های چهار صفه زواره ای و خانه های شاخص مناطق مرکزی وجود دارد.

درخانه های چهار صفه ای عناصری مثل :سردر، راهرو، صفه ، اتاق ، میان خانه و حیاط راداریم.در خانه های کاملتر که زندگی خصوصی با زندگی عمومی به طرز زیبایی از هم جدا شده است؛ عناصر آن شامل اندرونی ، بیرونی، باربند، حیاط و باغچه های آن راهرو، هشتی و غیره می شوند که درادامه به شرح آنها خواهیم پرداخت.

　

سردر

اغلب خانه ها بخصوص خانه های مجلل دارای سردر یا در گاه بوداند .معمولا"دیوارهای بیرونی کاه گلی بوده و فقط سردر مجلل ساخته می شده است .نسبت عرض تو رفتگی سر در معمولا" یک به دو بوده است .

سکو های کناری پاخوره نام داشتند و برای کسانی که با صاحب خانه کار داشته ولی لازم نبوده وارد خانه شوند و همینطور پاتوقی برای صاحبخانه یا پسر خانه نیز بوده است.تو رفتگی کنه و پوشش آن را نیز کنه (نیم گنبد )می نامیدند.کنه پوش را معمولاگباکار بندی می پوشاندند.

در پایین کاربندی که لنگه های بززگ گچی تکیه می کند از لب بند (تویزه ها ی کوچک) استفاده می کرده اند.در اصلی در سر و در جاهایی نیز دروازه گفته می شده است.در بین هشتی و اندرون خانه را میان در و در تمام تخته اتاقها را در و پنجره می گفتند.

اجزای سر در متشکل از چهار چوب و قابهای روی آن بوده است ( قاب ایرانی معمولا" متشکل از دو قاب مربع در بالا و پایین و یک قاب مستطیل در وسط بوده است ).

در صورت پهن بودن عرض در قاب وسطی به شکل مربع در می آمده است.تخته هایی را در کنار هم قرار می گیرند بوسیله گلمیخ با تخته ای که درپشت آن قرار داشت به هم وصل می شدند.

برجستگی وسط در که از بیرون دیده می شود دماغه نام داشت است .دو عنصر فلزی حلقه برای زنان و کوبه برای مردان بر روی اغلب درها جای داشته ولی در بعضی جاها فقط یکی بوده است.در اجزاء دیگری مثل باهو،سربند ،پاسار یا پاسال میان بند یا پاسال وسط و غیره دارد.